Nok ein dag er omme, og helga stiltrar seg innpå også her i Skeggjagata, Reykjavik. Eli Johanne og Kristi er trøytte etter dagens strabasiøse bragder. Me har delteke på matematikktime undervist på islandsk, og me har jobba med oppgåve. Så har me avslutta dagen på matematikkfest på skulen. Det er ikkje kvar dag ein har høve til å ete pizza og spele mattespel saman med medstudentar og lærarar frå Háskóla Íslands, så me vart sjølvsagt med på det. Og kjekt var det! (Me innser at dette kan vere vanskeleg å tru, men de får berre ta oss på ordet).

Ord for dagen:

stærðfræði = matematikk
sinnum = gange
margföldun = multiplikasjon
sætiskerfí = posisjonssystem
tugakrefí = titalssystem
sexundakerfi = sekstalssystem
faltarmál = areal
ummál = omkrins
hugtakakort = tankekart
tuttugu = tjue
reikniaðgerðir = rekneartar

 

Adventskalenderen vart aldri fullført.
Det er Askepott på fjernsynet.
Dette vert det siste frå meg på ei stund.
God jul til alle frå meg.

Eg er smerteleg klar over at det ikkje lenger er 19. desember. Me er faktisk alt ganske godt inne i tjuande. Dagen i går var rett og slett for full av gode ting til at eg fekk oppdatert her. Eg nemner i fleng; årets første snø, lutefiskmiddag, raud "zorro"-dress, julepynta trommesett,  Ole Hamre, trekkspel, Gabriel Fliflet, irakisk song, jodling på høgt nivå, Nordic Tenors, førsteklasses, nynarsisistisk humor, nattvafler, fine vener og minusgrader. Eg seier ikkje meir.

Så til gårsdagens julegåvetips (kun for menneske som bur i Bergen): medlemskap i Bergen Jazzforum. Elles finst det sikkert noko tilsvarande i andre byar og tettstader.

Val av dikt seier seg sjølv:

Snø

Då eg vakna
skein mitt rom
av den kvite
heilagdom.

Blå var dagen.
Bjørki ute
risa rim på
himlens rute.

Rjupa einast
kunne trø
i den kvite
skire snø.

OLVA H. HAUGE - Under bergfallet. 1951.

Magnhild er 25 år i dag. Gratulerer, og takk for hyggeleg feiring i går. Elles nærmar det seg slutten på denne kalenderen, og eg tek til å gå tom for gåveideear. Men ingen fare.. Eg skal nok klare å skvise fram nokre til.

Dagens tips er, som i går, kanskje ikkje for studentar å gje vekk. Til gjengjeld er det sikkert mange studentar som tek i mot med glede. Dagens tips er nemleg eit års abonnement på ei avis. Det kan til dømes vere lokalavisa eller ei annan oppbyggeleg avis. Sjølv kan eg tilrå Morgenbladet, Klassekampen, Vårt Land og Bergens Tidende, for å nemne nokre. Dei fleste aviser har nettsider der du kan ordne alt.

Beint fram

Bein fram den rake vegen
til du er blind og blå!
So heitte det ein gong
ein adelsmann skal gå.
Det trur eg no for min part
berre so måteleg på.

Det er det mest karslege,
det skal vera sant,
og høver store heltar,
men ikkje nett ein fant,
som ikkje trtr at alt
er plent svore og bant.

Det nyttar ikkje å renna
mot berget, hard og bratt.
Då fær du gå ikring,
og prøva å finna att
den leidi du veik ifrå,
og segja til berget: Statt!

Eg vilde rida glasberg
i blindøygt ofsemod,
men datt nedatt som ein skinnfeld
med dei hine stod og lo.
So tok eg til å krabba
og ta det meir med ro.

Til tronge glipar kjem eg,
til svarte stygge stryk.
Då lyt eg ganga langs med,
og sjå at fuglen fyk.
For bøygjer ein seg ikkje,
so veit ein at ein ryk.

Eg vavrar rundt i ulende
og riv meg sårt til blods
og leitar med attende,
og det gjeng trått til fots.
So ser eg atter médi,
og eg vert glad til mods.

OLAV H. HAUGE - Glør i oska. 1946

Dette er ein av dei dagane eg verkeleg skal få unnagjort saker og ting. Det fører sjølvsagt til at eg ikkje kjem i gang med nokon ting.

Eg har lyst til å legge ved eit bilete i kalenderen i dag, noko som kan passe fint. Dagens julegåvetips er nemleg fotokalender. Ikkje slike du kan bestille hjå ulike fotografkjeder, men slike som ein lagar heilt sjølv ved hjelp av kartong og bilete ein har liggande. Det går jo også an å printe ut bilete - og kalenderark - dersom ein har ein litt dugeleg skrivar. Men det aller kjekkaste er viss den er laga fullstenig for hand. Då er det minst arbeid med gebursdagskalender, for der slepp ein å ta med rett dag på rett dato. Variantar av fotokalenderen er kunstkalenderen med sjølvmåla/teikna bilete, sitatkalenderen med fine sitat frå hist og her, eller diktkalenderen med eit dikt for kvar månad. Også her er det i grunnen berre fantasien som set grenser. Det er det som er det fine med heimelaga julegåver.

No opnar kvelden

No opnar kvelden rømdi
i høg og heilag fred.
Men som ein blindmakk borar
me djupt i mødal ved.

Og kvelden finn me sakte,
han stend der vel som fyrr.
So tenkjer dåren alltid.
Og finn ei attstengd dør.

OLAV H. HAUGE - Seint rodnar skog i djuvet. 1956

...

Eg har "juleferie". Ute er det kaldt. Ingen skyer på himmelen og snø på fjella. Snart tek eg turen til skulen for siste gong i år. Der ventar Finale 2010 og spanande akkordar og instrument. Kanskje eg rett og slett berre skal verte komponist?

Dagens julegåvetips er kanskje ikkje for studentar å gje. Det kostar litt, nemleg. Nettopp difor er det meint for studentar å få: Dagens tips er nemleg eit års medlemskap i DNT, eller Den Norske Turistforening, som det eigentleg heiter. Meir miljøvenlege gåver skal du leite lenge etter.

...

Veit du ei kjelde

Veit du ei kjelde i frosne skogen,
veit du eit hjarte som i einsemdi
vaker og flør?
Der du kan kvila og drikka deg utyrst,
spegla di armod og pussa
pjuskne fjør?

OLAV H. HAUGE -På ørnetuva. 1961

Gåve til den travle:
Middagskalender. Du gjer slik. Eit ark for kvar veke. Del kvar veke inn i sju rader og tre kolonner. I første kolonne skriv du vekedagane. Dei to andre kolonnene let du stå tome (med unntak av "overskirft") med plass til å skrive inn middag og kokk. Slik kan mottakaren veke for veke planlegge middag, og det med deg i tankane. Sjølve utforminga er det berre fantasien som set grenser for.

Barometer

Den gylte pili
kan eg
flytta som eg vil,
eg vil helst at
ho skal stå på
godt vêr.

Den svarte pili
har eg ikkje
herredøme
yver, - nådelaust
lyder ho
kosmiske krefter.
Motviljugt
flytter eg
den gylte
etter.

Helst let eg henne
stå på
godt vêr,
- med von um
at den svarte pili
lyt kome
etter.

OLAV H. HAUGE - Janglestrå. 1980.

Hm. Berre ti dagar att til sjølvaste julaftan, og berre ein dag att til eksamen. Det vil seie ein kveld att til eksamen. Spanande. Spesielt når ein veit med seg sjølv at ein ikkje har lese så mykje som ein kanskje burde. Men ein har gjort mykje anna kjekt, så får det heller berre stå til med eksamen. Kos har stått, og kjem til å stå i sentrum i førjulstida.

Kos i gåve:
Finn fram den beste kjeksoppsksrifta du kan tenke deg og bak ein dugeleg porsjon. Pakk inn kjeksa i lekre posar, boksar eller glas. Desse, saman med ein god te og ein herleg, norsk honning vert ei super julegåve til ei/ein som er glad i kos.

Skuggen

Arme skugge, du som har
mannens skap, men ikkje liv!
Rørande er det å sjå
kor du prøver på å vera
lik meg, prøver å gjera
so som eg gjer:
hallar hovudet i handi,
sit og gruvlar,
grip til pennen din og skriv -
reiser deg frå bordet,
gjeng og driv -
stoggar tankefull, stend der
støytt i stien.
Lyddest rop i hjarta,
såg du tankens venger
eldkvast skein?

Arme skugge! bry deg ikkje
um eg smiler åt deg,
eg er sjølv ein skugge
av ein annan ein.

OLAV H. HAUGE -Glør i oska. 1946

Det er Lucia-dagen i dag. Ein burde bake lussekattar, kle seg i kvitt, knyte glitterremser rundt hovudet og gå ut i nabolaget og spre litt Lucia-glede. I staden sit ein inne og "les til eksamen" . Nokre har heldigvis vit til å gå på "Vi synger julen inn" og likanande julestemningsframkallande aktivitetar. I dagens adventskalender er det litt for ein kvar smak.

Rettvis julegåve:
Tipset i dag er ei nettbutikk som sel alt frå sjokolade og kaffi til boksershortsar og tøysko. Magien med denne nettbutikken er at alle varer er Fair Trade-sertifiserte. Gå inn på Friends Fair Trade og bestill gåver til heile familien. Og du; gjer det i dag, slik at gåvene kjem fram i tide.

Einsleg fure

Her er romsleg, du fekk
tøygja toppen og slå kruna
vidt ut.

Men du stend åleine.
Når stormane kjem, har du
ingen å stø deg til.

OLAV H. HAUGE - Spør vinden. 1971

Huff. Eg er for sein. Det er ikkje lenger tolvte desember. Men luka må opnast, om enn i seinaste laget. Me er trass alt komne halvvegs i kalenderen i dag, og eg let meg inspirere av konseptet når eg presenterer dagens julegåvetips:

Poetisk juelgåve:
Kjøp eller lag ei fin lita bok og gje vekk som ei heimelaga diktbok. Dikta kan du ta frå ulike diktsamlingar, eller dersom du ikkje har slike, frå årets og fjorårets julekalender her på bloggen eller frå denne bloggen. Dersom du har talent for det, kan det også vere fint å illustrere boka med passande teikningar eller fotografi, så er det også kjekt for mottakaren med nokre blanke sider som han eller ho kan fylle ut sjølv. Dette diktet kan vere eit fint opningsdikt i ei slik bok:

Fylg tanken

Fylg tanken - men ikkje
til ytste egg,
og plukk ikkje kvar ein blom
på nysprotten hegg.

Lat tankane koma
og blåna or augneleite,
og blomar på draumtreet hanga,
kva dei so heiter.

OLAV H. HAUGE - Seint rodnar skog i djuvet. 1956

Forbruksfri julegåve:
Har du vener som er glade i å gå på kino, vert dei sikkert glade for å få gåvebillettar til jul. Du får kjøpt dei i billettluka på kinoen. Dersom du vil at de skal gå saman på kino, kan det vere lurt å berre gje eit kort med kinoinvitasjon. Dermed er du nøydd å vere med for at gåva skal nyttast.

Vinterdag

Kva vil dette framande ljoset her?
Dagen er under kvite stjernor.
Og draumane gror under månen.

Berget har ord langt inne,
men bringa er stiv og skjegget frose.
Elvosen svarar med stutte blenk, open ei stutt stund,
og furone ofrar litt kvåe.
Fuglekongen skjek ned snø,
og hesten mimrar med rimut mule.
Veden rengjer ut klaka flesk,
og frosten et opp øksehoggi.

Men no stangar nuten solskiva i tusund splidror, slær
pliren hennar mot ein klote langt burte.
Høge grankjertar på rindane sloknar,
og trei roar seg i holti til natti.
Elvi sukkar i djuvet, støkkjer sin havlengt til is,
og steinane søv under snøen med grøne draumar i hjarta.

OLAV H. HAUGE - På ørnetuva. 1961.

Miljøvenleg innpakking:
Ein viktig del av julegåva er innpakkinga, så dagens tips går rett og slett ut på å setje eit kritisk lys på innpakkingspapiret. Visste du at det aller meste av innpakkingspapir ikkje kan gjenvinnast, og at det dermed vert sortert som restavfall? Innpakkingspapir er med andre ord ikkje godven med miljøet, og bør så lang det er mogleg erstattast med andre, miljøvenlege alternativ. Her fylgjer nokre moglegheiter:

• ikkje få gåvene innpakka i butikken.
• ta vare på innpakkingspapir frå gåver du får gjennnom året, og bruk det i staden for nytt papir.
• bruk avispapir eller papir frå reklamer du eventuelt får i posten.
• stoffrestar frå gamle gardiner, dukar og sengeklede kan gjere gåvene kjempefine, og kan brukast om og om igjen i årevis!
• kaffi- og tefilter kan vere fine å pakke inn små gåver i, og dei sorterast som matavfall.
• bruk fantasien!
• hugs å oppfordre familie og vener til gjenbruk av innpakkingspapir.

Skuleplassen

Når klokka ringjer
for fyrste timen,
ligg skuleplassen att
- eit konkret dikt.

Tett trakk av gruppor
framfor inngangen
sakleg dryftande
månerakettar
og sekund i St. Moritz.

Halvferdige snømenner
stend att
etter dei minste.

Rundt veggene far
etter einstødingar,
der stod han og ho.

På uthusveggen
ei spræne av snøballar,
ei knust rute på do,
yver døri til styraren
eit svivyrdsleg kast.

Bokstavar i snøen:
Solveig + Knut,
Åse + - - han rakk
å strjuka det ut.

Ute på plassen
ból etter slagsmål,
dropar av naseblod
og ein grøn vott.

OLAV H. HAUGE - Dropar i austavind. 1966

Gjenbruk:
Pass på å aldri hive gamle knappar frå ulike klesplagg! Desse kan nemleg brukast til så mangt for å glede andre. Til den som er glad i slikt, kan det vere ei kjempefin gåve å rett og slett pakke knappane inn utan noko hokus pokus, og gje vekk. For gåver til dei litt mindre kreative er rådet mitt dette: kjøp "øyredobbmateriale" på ein hobbybutikk, lim knappar på desse med limpistol eller superlim, og pakk inn i ei fin øskje som du har bretta av eit vakkert papir. Sjølvsagt kan ulike perler og anna du måtte ha liggande også brukast!

Svevn

Lat oss glida inn
i svevnen, i den
logne draumen,
glida inn - tvo
deigemne i den
gode bakaromnen
som heiter natt.
Og so vakna
um morgonen
tvo gylne
kveitekakor!

OLAV H. HAUGE -Janglestrå. 1980.

DNT-julegåve:
Dette gåvetipset har eg rett og slett knabba frå Fjell og Vidde, men det må vel vere greit i desse deletider? Til din turglade kjærast eller ven: kjøp eit turkart over eit fint turområde og pakk det inn saman med ein invitasjon til å vere med deg på tur.

Skeiserenn

Du startar i lag med storskridaren.
Du veit du kan ikkje fylgja han,
men du legg i veg
og brukar all di kraft
og held lag ei stund.

Men han glid i frå deg,
glid i frå deg, glid i frå deg -
Snart er han heile runden fyre.

Det kjennest litt skamfullt med det same.
Til det kjem ei merkeleg ro yver deg,
kan ikkje storsksridaren fara!

Og du fell inn i di eigi takt
og kappskrid med deg sjølv.
Meir kan ingen gjera.

OLAV H. HAUGE - Dropar i austavind. 1966.

Varmande julegåve:
Med tjukk, rein (tovbar) ulltråd og tjukke strikkepinnar (omlag str. 7-8) kan du med enkelheit strikke eit sitjeunderlag til den turglade. Strikk sitjeundelaget ein tredel større enn du vil ha resultatet (dvs. legg opp omlag 70-90 m). Tovast i vaskemaskin, gjerne saman med ein liten handduk for betre toving.

Ir

Det er ir i alt no: ir i solskinet,
ir i stjernone, ir i marki, ir
i graset, ir i kvefsebóli, ir
i kvinnfolk og karar, ir
i bilar, fly og ledningar,
ir i omnen,
ir i kaffikjelen,
ir i katten -
ir, ir, ir,
det er ir
i alt ein tek i,
påstår Olai.
Difor stend han i gummistøvlar
og grev seg ned
på blåleire og kaldvatn.

Ir: uro, straum
OLAV H. HAUGE - Spør vinden. 1971

Julegåve til den strikke-/hekleglade:
Samle saman fine strikke-/hekleoppskrifter frå blad, internett, oppskriftshefte og hovudet ditt, putt dei inn i ein fin perm eller ei bok og gje vekk, gjerne saman med eit par nøste og strikkepinnar eller heklenåler i bambus. Hugs å rekne plass til oppskrifter som måtte kome til seinare.

Song, trø lett på hjarta mitt

Song, trø lett på hjarta mitt,
trø lett som klokkelyng på søkkjemyr,
som fugl på nattgamal is.
Bryt du skorpa til kvida,
druknar du, song.

OLAV H. HAUGE - På ørnetuva. 1961-62

I dag er det Maybi sin 25-årsdag, og det er laurdag. Eg har bestemt meg for å ikkje lese, og sit no og lurer på kor lurt det er. Neppe veldig.

Solidarisk julegåve 2:
Dei aller fleste vaksne menneske har det dei treng for å klare seg i livet, så å gje dei noko nokon andre kan få bruk for vil vere ein bra plan. På denne nettsida kan du kjøpe gåver som litt etter litt endrar verda til det betre. Dei har alle prisklasser, så det går godt an å kjøpe ei slik i tillegg til noko materielt.

Dagens dikt er til Inghild.

I dag og i morgon

Eg er berre ein gneiste
av den store eld.
Og som eg kveiktest i myrkret,
skal eg slokna ein kveld.

Eg er den bylgja som brusar
i denne stund,
med nye fødest og fyllest
og gamle sig i blund.

Eg er det bladet som blakrar
i denne vår.
Du skal skjelva i stormen
eit anna år.

Eg er den vakande, eigande,
det auga som ser,
den dropen som no speglar
himmelens vêr.

Eg lever og gløder,
veit ikkje kvi -
Verdi med blomar og kvende
er i dag mi.

Du skal eiga all venleik
på denne jord
når eg longo er burte
og kvorvne mine spor.

OLAV H. HAUGE - Glør i oska. 1946.